Atipik otizm
“Atipik otizm” ifadesi, tarihsel olarak otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanı ölçütlerini kısmen karşılayan ancak tabloyu tam doldurmayan profilleri betimlemek için kullanılmıştır. Güncel yaklaşımda bu bireyler Yaygın Gelişim Bozukluğu spektrumunda değerlendirilir; çekirdek alanlar sosyal iletişim/etkileşim ve sınırlı-tekrarlayıcı davranışlardır. Atipik profillerde belirtiler daha geç fark edilebilir, bazı alanlar belirgin güçlü olabilir (ör. mekanik hafıza, görsel detay seçiciliği), kimi alanlarda ise günlük yaşamda işlevselliği etkileyen güçlükler sürer.
İşaretler arasında karşılıklı oyun kurmada sınırlılık, jest-mimik uyumunda zayıflık, ortak dikkat kurmada güçlük, değişime aşırı tepki, sıra dışı duyusal hassasiyetler (ses, doku, ışık), tekrarlayıcı oyun ve ilgi alanları yer alır. Eşlik eden Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite olduğunda dürtüsellik ve hareketlilik, öğrenme oturumlarını zorlayabilir. Dil alanında Dil ve Konuşma Güçlüğü (gecikmiş ifade, sınırlı anlatı, sözcük bulma), sosyal kullanıma (pragmatik dil) yansıyabilir. Öğrenme hızının farklı olduğu Zihinsel Engelli Bireyler için hedefler mikro basamaklara ayrılır; görsel destekler yoğun kullanılır. Duyusal/motor koordinasyon ihtiyaçlarında Fizyoterapi katkısı regülasyonu ve katılımı artırır.
Müdahale; yapılandırılmış öğretim, görsel çizelgeler, sosyal öyküler, ortak dikkat ve sıra alma öğretimi, duygu koçu yaklaşımı, alternatif/destekleyici iletişim (sembol kartları, basit cihazlar) ve ilgi alanlarını kullanarak motivasyon oluşturmayı içerir. Davranışların işlev analizi yapılarak olumlu pekiştirme sistemleri kurulur. Okula başlarken Okula Uyum Sorunları görülürse, kademeli geçiş planı, duyusal köşeler ve net sınıf rutinleri uygulanır. Eşlik eden Davranışsal Bozukluk paternleri için kriz-önleme planları geliştirilir.
Ankara’da hizmet veren Özel Başkent Pusula Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi, atipik otizm profillerinde çok disiplinli çalışır: konuşma terapisi, özel eğitim ve gerektiğinde duyusal-motor düzenleme için Fizyoterapi entegrasyonu sağlar. Aileye evde uygulanabilir görsel destek paketleri ve oyun senaryoları sunar. Özel Başkent Pusula Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi, “etiket”ten çok işlevselliği merkeze alır; amaç, çocuğun iletişim cesaretini, esnekliğini ve bağımsız katılımını artırmaktır.
